Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2012

Πνευματικοί διάλογοι με Ρουμάνους πατέρες

ΣΥΝΕΧΕΙΑ


215. Ποιες είναι οι νοητικές λειτουργίες κατά τους Αγίους Πατέρας;
Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης λέγει ότι ο νους του χριστιανού πρέπει να επιτελεί εργασίες και συγκεκριμένα:
Η θαυμαστή θεώρησις των Προσώπων της Παναγίας Τριάδος και όλων των ουρανίων δυνάμεων, η εκστατική εντύπωση για την ενανθρώπηση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, η εν πνεύματι θεωρία της φύσεως, δηλαδή σκέψεις για τους σκοπούς των δημιουργηθέντων έργων του Θεού, η ωραιότητα της δημιουργίας, η αρμονία του σύμπαντος και η εξύψωσης του νου από τα ορατά στα αόρατα, από το μεγαλείο των επιγείων στο μεγαλείο των ουρανίων, από τα πεπερασμένα στα νοερά και αιώνια, όλα αυτά είναι τρόποι με τους οποίους ανεβαίνουμε από τα μάταια, στα θεία, ωσάν με μία πνευματική σκάλα.
Το τέταρτο έργο του νου είναι η μνήμη του θανάτου και των βασάνων της κολάσεως, στοχασμοί για την μακαριότητα του παραδείσου, για την Μέλλουσα Κρίση, για την Βασιλεία των Ουρανών, για τον φόβο του Θεού και την συνεχή μνήμη των αμαρτιών μας, τις οποίες ουδέποτε πλέον πρέπει να κάνουμε.
216. Ποιες είναι οι πνευματικές νοερές κινήσεις;
Ο νους του ανθρώπου, κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή έχει τρία είδη κινήσεων:
Ευθεία κίνησης, όταν σκέπτεται μόνο τα νοήματα της Αγίας Γραφής, τα θαύματα του Κυρίου και γενικά τα ουράνια αγαθά. Σ’ αυτή την νοητική κίνηση μπορεί να μπει και διαβολικός πειρασμός για να εξαπάτηση τον άνθρωπο.
Το δεύτερο είδος είναι η ελικοειδής κατά την οποίαν ο νους του ανθρώπου περιστρέφεται στην Αγία Γραφή και στον ορατό κόσμο των κτισμάτων της δημιουργίας. Και εδώ μπορεί να εισχώρηση ο διαβολικός πειρασμός, όταν η σκέψης μας επιμένει πολύ σ’ αυτά τα πράγματα.
Το τρίτο είδος κινήσεως του νου ονομάζεται περιστροφικό, κατά το οποίο ο άνθρωπος κατέρχεται με τον νου του στην καρδιά του, όπως το σαλιγκάρι στο όστρακο του και ο νυμφίος με την νύμφη στην κάμαρα τους. Εδώ στην καρδιά δεν μπορεί πλέον να είσέλθη ο πονηρός λογισμός.
Οι μεγάλοι άγιοι και όσιοι πάντοτε βύθιζαν τον νου στην καρδιά τους και από το βάθος της καρδιάς των προσεύχονταν, μιλούσαν με τον Νυμφίο Χριστό και έδιναν τις μάχες προς τον διάβολο.
Γι’ αυτό λέγει και ο Σωτήρ, ότι: “Σύ δε όταν προσευχή, είσελθε εις το ταμείον σου, και κλείσας την θύραν σου πρόσευξαι τω πατρί σου…” (Ματθ.6,6).
Αυτή είναι η σπουδαιότερη και ωφελιμότερη νοερά περί προσευχής κίνησης, η οποία κατεβαίνει στην καρδιά και από εκεί συνομιλούμε με τον Χριστό, πηγάζει το πένθος για τις αμαρτίες μας και πολεμούμε επιτυχώς τον διάβολο. όμως δεν μπορούν να ωφελήσουν κατά τον ίδιο τρόπο και τα τρία αυτά είδη της κινήσεως του νου.
217. Ποια είναι η ωφέλεια, όταν σκεπτώμεθα την Δημιουργία του Θεού;
Ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας λέγει στο βιβλίο του “Εξαήμερος” ότι όλος ο ορατός κόσμος είναι σχολείο και εικόνα του αοράτου κόσμου.
Ακόμη λέγει ότι κάθε άνθος και χόρτο μας διδάσκει ότι υπάρχει Θεός.
Η ορατή κτίσης ερμηνεύει την Γραφή και η Αγία Γραφή ερμηνεύει την κτίση.
Και τα δύο ομοιάζουν με ένα δισέλιδο χαρτί.
Στη μία σελίδα διαβάζουμε το βιβλίο της κτίσεως, με το οποίο μιλάει ο Θεός.
Τα ίδια λέγει και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσεις:
“Ολόκληρη η κτίσης σαν μία σάλπιγγα πού σαλπίζει σε εμάς, ότι την δημιούργησε ο Θεός”.
Διάβασα σ’ ένα βιβλίο ότι ένας φιλόσοφος βάδιζε με το ραβδί του στο χέρι σε μία πεδιάδα και κτυπούσε τα άνθη με το ραβδί: Τα κτυπώ, έλεγε, διότι φωνάζουν πολύ δυνατά ότι τα δημιούργησε ο Θεός.
Όλα τα ορατά δημιουργήματα ονομάζονται δωρεές του Θεού.
Και όπως ο νυμφίος με την νύμφη ανταλλάσσουν μεταξύ τους δώρα, τα οποία ενισχύουν την μεταξύ των αγάπη, έτσι κάνει και ο Θεός σε εμάς.
Μας βάζει στον νου την έννοια των δημιουργημάτων για να μπορέσουμε καλλίτερα Αυτόν να δούμε και να καταλάβουμε.
Ο Θεός μας δίνει ως δώρο τα δημιουργήματα και εμείς δίνουμε στον Χριστό, τον Νυμφίο της καρδιάς μας, την σκέψη μας, την προσευχή και την αγάπη μας.
Ξέρουμε ότι ο Μέγας Αντώνιος δεν γνώριζε πολλά γράμματα, αλλά ήταν τόσο σοφός στα πνευματικά, ώστε ξεπερνούσε όλους τους φιλοσόφους πού έρχονταν στο κελί του.
Κάποτε τον ερώτησαν μερικοί φιλόσοφοι:
“Αντώνιε, ποια είναι τα βιβλία τα οποία διάβασες;
Και αυτός, δείχνοντας με το χέρι του τον ουρανό, τα αστέρια, την θάλασσα και ολόκληρη την γύρω του φύση, τους είπε:
“Αυτά είναι τα βιβλία μου, τα οποία διαβάζω και υπερβαίνουν όλα τα άλλα”.
218. Πως μπορεί ο χριστιανός να υψωθεί με τον νου από τα κτίσματα στο Κτίστη Θεό;
Μπορεί κανείς να σκέπτεται τα κτίσματα του Θεού και να ανεβαίνει ο νους του από τα ορατά στον αόρατο Δημιουργό, μόνο εάν έχει καθαρίσει τον νου και την καρδιά από τα πάθη.
Διαφορετικά δεν μπορεί να δη και να αισθανθεί μέσα του τον Θεό από τα δημιουργήματα, όπως συμβαίνει με τους ειδωλολάτρες και αμαρτωλούς ανθρώπους.
Άκουσε τι λέγει ο Χριστός:
“Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεόν όψονται”. (Ματθ.5,8).
Ο νους εύκολα καθαρίζεται από τις κακές του σκέψεις.
Αρκεί η ανάγνωσης μιας σελίδας από την Αγία Γραφή, η απαγγελία μιας μικρής προσευχής με προσοχή και αμέσως ειρηνεύει.
Ενώ η καρδιά καθαρίζεται από τα πάθη με πολλή άσκηση και με πολύ κόπο αναγεννάτε.
Όποιος έχει καθαρή καρδιά είναι πολύ προοδευμένος πνευματικά από εκείνον πού καθάρισε τον νου του από τις ρυπαρές σκέψεις.
219. Ποια είναι η αρμόζουσα προσευχή για τους αρχαρίους μοναχούς και χριστιανούς;
Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει ότι από εμάς δεν ζητάει ο Θεός τελεία προσευχή (δηλαδή καρδιακή), διότι η τελειότητα είναι για τους αγγέλους.
Σε εμάς τους αρχαρίους συνιστά την προφορική προσευχή, την προσευχή των Ιερών αναγνώσεων από το Ωρολόγιο, το Ψαλτήρι, την καθημερινή στην Εκκλησία Θεία Λειτουργία και την υπακοή.
Ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης λέγει ότι, κατά την πνευματική ηλικία του καθενός, πρέπει να συνίσταται και το έργο της νοεράς ή καρδιακής προσευχής.
Διότι, εάν κάποιος αρχίσει δηλ. χωρίς να έχει καθαριστή από τα πάθη, αυτή την υψηλή προσευχή, κοπιάζει μάταια και ταράζεται.
Οπότε λοιπόν, κανείς να μην αρχίζει την πνευματική ζωή με καρδιακή προσευχή, αλλά με πρακτική προσευχή, η οποία συνίσταται από μετάνοιες, από προσκυνήσεις (κλίσεις της κεφαλής) από προσευχές εκ του Ωρολογίου, νηστεία, ανάγνωση του ψαλτηρίου και άλλων ωφελίμων βιβλίων, υπακοή και ταπείνωση σε όλους.
Αυτός ο τύπος της πρακτικής ζωής είναι κατάλληλος για όλους, και για μοναχούς και για λαϊκούς.
Ενώ η νηπτική ζωή προϋποθέτει φυλακή του νου, νοερά εργασία, νοερά προσευχή, καρδιακή προσευχή και ό,τι αφορά την πνευματικότητα της καρδιάς.
Αυτά μας δίδαξαν οι Άγιοι Πατέρες μας και διδάσκαλοι της προσευχής.
220. Πείτε μου σας παρακαλώ εκτενέστερα, τι είναι η νοερά και καρδιακή προσευχή και πώς φθάνουμε στην καθαρή προσευχή της καρδίας;
Η νοερά προσευχή είναι εκείνη πού γίνεται με τον νου χωρίς σκέψεις φαντασίες και πονηρούς λογισμούς. Αυτή είναι ατελής προσευχή, αλλά ανώτερη από την προφορική η δι’ αναγνώσεων προσευχή. Είναι προσευχή με ένα πόδι ή με μία πτέρυγα και δεν μπορεί να πετάξει διότι δεν συμμετέχει η καρδία.
Η καρδιακή προσευχή είναι η τελεία προσευχή με την οποία ενωνόμαστε με τον Χριστό και μπαίνουμε από αυτή την φθαρτή ακόμη ζωή στην αιώνια ευφροσύνη και χαρά.
Αυτή είναι η προσευχή των αγίων, των τελείων, η οποία αποκτάται με πολλούς κόπους και με την Χάρι του Θεού. Σ’ αυτό το βαθμό της πνευματικής προσευχής, πού λέγεται και εκστατική προσευχή φθάνει μόνο ένας από κάθε γένος, λέγουν οι διδάσκαλοι της προσευχής.
Με την καρδιακή προσευχή επιτυγχάνεται η ένωση νου και καρδίας. Κατεβαίνει ο νους στην καρδιά για να παραμείνει εκεί οριστικά και να ευφραίνεται μυστικά με τον Χριστό. Τότε η καρδιά σωπαίνει και δύσκολα ανοίγεται. Τότε πλέον καταπίνει τον Ιησού και ο Ιησούς καταπίνει αυτήν. Τότε κυοφορείται η θερμή καρδιακή προσευχή, πού είναι απαλλαγμένη από νοήματα και φαντασίες.
Τότε ο Χριστός μιλάει μαζί μας στην κάμαρα της καρδίας μας και ο διάβολος πλέον δεν έχει την δύναμη να μας καταβάλει.
Η καθαρή καρδιακή προσευχή αποκτάται με πολυχρονίους κόπους, με την αδιάκοπη επίκληση του Ονόματος του Ιησού, με πολλά δάκρυα, με βαθιά ταπείνωση, με ολονύκτιες αγρυπνίες, με νηστεία, σιωπή, προφύλαξη του νου από λογισμούς κενοδοξίας, με απέραντη υπομονή και μόνο με την βοήθεια και την Χάρι του Αγίου Πνεύματος. Επίσης, χωρίς ένα έμπειρο διδάσκαλο της προσευχής και ικανό Πνευματικό, κανείς να μη τολμήσει να επιχείρηση αυτή την αγγελική προσευχή, διότι αυτή είναι πάνω από όλα ένα μεγάλο δώρο του Θεού.
Όταν μπαίνουμε με τον νου στην καρδιά μας, πρέπει να κλείνουμε τρεις θύρες: Την ορατή θύρα του κελιού μας, για να αποφύγουμε τυχόν ενοχλήσεις των ανθρώπων, την θύρα των χειλέων μας, για να μη μιλάμε με κανέναν και την θύρα της καρδιάς μας, για να εμποδίσουμε τον διάβολο και βάζουμε για θυρωρό της καρδιάς τον νου μας.
Όταν ο άνθρωπος προσεύχεται καρδιακά, ευρίσκεται μέσα στην αγάπη του Θεού και δεν επιθυμεί τίποτε παρά να ζει πάντοτε έτσι, όπως επιθυμούσε ο Πέτρος να παραμείνει πάντοτε με τον Χριστό στο Όρος Θαβώρ, κατά την Μεταμόρφωση Του.
Ο νους στον καιρό της προσευχής πρέπει να είναι τυφλός, κουφός και μουγκός, δηλαδή να μη βλέπει, να μην ακούει και να μη σκέπτεται τίποτε, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό.
Αυτή είναι η προσευχή του Ιησού, πού λέγεται μονολόγιστη ευχή δηλ. με την σκέψη προσηλωμένη στο Όνομα του Ιησού.
Τότε ο νους αρπάζεται από το Άγιο Πνεύμα και συντομεύει την προσευχή για να μην αρπάζεται από τον διάβολο από το μάκρος εκ των πολλών λέξεων.
Εάν έχουμε μόνο την νοερά προσευχή δεν μπορούμε να γλιτώσουμε από τους διαφόρους πειρασμούς και την ταραχή.
Γι’ αυτό οι Άγιοι Πατέρες μας προτρέπουν, λέγοντες τα έξης: “Κατέβα άνθρωπε, από τον νου στην καρδιά και εκεί θα ευρείς ανάπαυση και την ηδονή των ηδονών, διότι στον νου γίνεται πανηγύρι και θόρυβος.
Όταν ο νους ενώνεται με την καρδιά, οι Ιερές σκέψεις πρέπει να διαφυλάσσονται στην μνήμη και όχι στην φαντασία.
Αλλιώς δεν μπορείς να κατέβεις με την προσευχή στην καρδιά και θα παραμείνεις μόνο στην νοερά εργασία”.
Από την καθαρή καρδιακή προσευχή ο άνθρωπος μπορεί να φθάσει σ’ ένα άλλο είδος ανωτέρας προσευχής, πού λέγεται εκστατική, η οποία δεν ονομάζεται πλέον προσευχή, αλλά πνευματική θεωρία, στην οποία φθάνουν οι άγιοι.
Η τελευταία και ανώτερη βαθμίδα της προσευχής είναι η αρπαγή του νου στα ουράνια – με σώμα ή και χωρίς το σώμα – ο Θεός γνωρίζει, όπως ηρπάγη ο Απόστολος Παύλος μέχρι του τρίτου ουρανού.
221. Το Ιερό Ευαγγέλιο και οι Άγιοι Πατέρες έχουν σε μεγάλο ύψος τιμής την ταπείνωση. Γιατί είναι τόσο μεγάλη η δύναμης της ταπεινώσεως μπροστά σ’ όλα τα άλλα έργα;
Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει ότι μοναδική και απρόσβλητη από τον διάβολο αρετή είναι η ταπείνωση.
Οι δαίμονες γνωρίζουν να ψάλλουν, να θεολογούν καλλίτερα από όλους τους θεολόγους του κόσμου, ν’ αγρυπνούν περισσότερο από όλους τους μοναχούς, δεν κοιμούνται ουδέποτε, δεν τρώγουν, πιστεύουν στον Θεό κ.λ.π.
Ένα μόνο έργο δεν μπορούν να κάνουν:
Να ταπεινωθούν.
Στην κόλαση υπάρχουν και ιερείς και μοναχοί και παρθένοι και βασιλείς….
Μόνο οι ταπεινοί δεν πηγαίνουν στην κόλαση!
222. Η αγάπη γεννάται από την προσευχή ή προσευχή από την αγάπη;
Από την καθαρή προσευχή γεννάται η αληθινή αγάπη και όχι το αντίστροφο.
Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέγει ότι στο μέτρο κατά το οποίο προσευχόμαστε καρδιακά, κατά το ανάλογο μέτρο έχουμε φθάσει στην αληθινή αγάπη.
Ενώ ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής λέγει: “όλα τα καλά έργα βοηθούν τον άνθρωπο να αποκτήσει την αγάπη του Θεού, αλλά κανένα όσο η προσευχή”.
Ο Μέγας Βασίλειος λέγει ότι η αγάπη του Θεού γεννάται από την εν πνεύματι θεώρηση της φύσεως, της αρμονίας και του μεγαλείου των θείων αυτής δημιουργημάτων
223. Στην ιεραρχία των αρετών, ποια νομίζετε ότι είναι η μεγαλύτερη;
Λέγουν οι Άγιοι Πατέρες, μεταξύ αυτών και ο Μέγας Αντώνιος, ότι “η βασίλισσα των αρετών είναι η διάκρισης”.
Πολλοί έπεσαν στον κατακλυσμό των παθών για να σώσουν τους άλλους από τον θάνατο και πνίγηκαν οι ίδιοι.
Πουθενά δεν διάβασα στην Αγία Γραφή να πεθάνει κάποιος ψυχικά για να σώσει τους άλλους.
Όλες οι αρετές πρέπει να επιτελούνται με μέτρο και διάκριση, δηλαδή να βαδίζουμε την μέση και βασιλική οδό, ανάλογα με την χάρη, τις φυσικές ικανότητες, τον ζήλο και την φύση του καθενός, για να μη πέφτουμε από το ένα μέρος στο άλλο, διότι στις ακρότητες παραμονεύει ο διάβολος, όπως λέγουν οι θείοι Πατέρες.
224. Ποια είναι η ωφέλεια από την μνήμη του θανάτου;
Η λέξης “θάνατος” ήταν η πρώτη απειλή του Θεού κατά του ανθρώπου, όταν ήταν στον παράδεισο και το ισχυρότερο όπλο εναντίον της αμαρτίας.
Ο Μέγας Βασίλειος λέγει ότι η καλλίτερη συμβουλή στην ζωή είναι η μνήμη του θανάτου,
ενώ ο ιερός Δαμασκηνός λέγει: “”Ω, θάνατε, θάνατε καλλίτερα να σε ονομάζουμε ζωή”.
Και είχε απόλυτα δίκαιο.
Διότι και ο σοφός Σολομών εάν θα είχε την μνήμη του θανάτου δεν θα έπεφτε σε ακόλαστες πράξεις με γυναίκες και δεν θα έχανε την από τον Θεό δοσμένη σοφία του.
225. Πως πρέπει να συμπεριφέρονται οι μοναχοί προς τους λαϊκούς;
Πρώτα – πρώτα να μη τους σκανδαλίζουμε με τα έργα και τα λόγια μας.
Άκουσε τι λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος:
“Οι μοναχοί πού θα σκανδαλίσουν τους λαϊκούς, δεν θα ιδούν το φως του Χρίστου στον αιώνα”.
Ενώ ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει:
“Εάν θα δεις θαύμα στους λαϊκούς, να γνωρίζεις ότι δεν έγινε από εσένα, αλλά από την πίστη τους”.
Επίσης να συμπεριφερώμεθα προς αυτούς με πολλή αγάπη και καλοσύνη, διότι έρχονται από μακριά με πολλές δυσκολίες και ψυχικά προβλήματα.
Μερικοί είναι ασθενείς, άλλοι είναι πολύτεκνοι, άλλοι πτωχοί και έχουν ανάγκη στοργής.
Κατόπιν να προσευχώμεθα με πίστη γι’ αυτούς και όχι επιπόλαια.
Να τους συμβουλεύουμε να τους παρηγορούμε, όπως λέγει και ο Ιερός Χρυσόστομος:
“Από τίποτε περισσότερο δεν έχουν ανάγκη οι πιστοί παρά από ένα λόγο παρηγοριάς”.
226. Ποιο είναι το δυσκολότερο από τα επτά Μυστήρια;
Είναι το μυστήριο της Εξομολογήσεως.
Με αυτό είτε σώζεις μία ψυχή είτε σώζεσαι και συ, είτε καταστρέφεις μία ψυχή και καταστρέφεσαι και συ αιωνίως.
Παρ’ όλα αυτά με κανένα άλλο μυστήριο δεν μπορείς να κερδίσεις περισσότερο μία ψυχή για την Βασιλεία του Θεού όσο με την Ιερά Εξομολόγηση.
Όμως τόσες είναι οι ευθύνες και οι κίνδυνοι του Ιερέως – Πνευματικού, ώστε ο Ιερός Χρυσόστομος λέγει ότι:
“Λίγοι πνευματικοί σώζονται”.
Και για την ιεροσύνη επίσης ο ίδιος λέγει:
“Στους έσχατους καιρούς μόλις τρεις ιερείς στους χίλιους θα σώζονται”.
Αυτά τα λόγια των αγίων μας είναι φοβερά και τρομακτικά.
227. Τι συμβουλές δίνετε στους Πνευματικούς, που εξομολογούν στον κόσμο;
Ο Ιερεύς – Πνευματικός είναι πολύ υπεύθυνος για την θέση που κατέχει.
Κρίνει στο όνομα και στον τόπο του Χριστού.
Με κανένα τρόπο δεν μπορεί να δέση κάποιον χωρίς εξέταση, ούτε να λύση οποιοδήποτε παράπτωμα και σ’ οποιονδήποτε.
Για να μη σφάλει πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά τους Ιερούς Κανόνας, την Παράδοση της Εκκλησίας, την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, τις διδασκαλίες των Αγίων Πατέρων και ιδιαίτερα της Αγίας Γραφής.
Επίσης να είναι καλά στερεωμένος στην πίστη, να έχει φόβο Θεού, αγάπη στους ανθρώπους και πατρική καρδιά προς όλους. Να κρίνει, όσο περισσότερο μπορεί, προσεκτικά και δίκαια, δηλαδή αμερόληπτα, να λαμβάνει υπ’ όψιν του την φύση, την ηλικία, την κοινωνική θέση, την συμπεριφορά, την μόρφωση, την κατάσταση της υγείας, τον πολιτισμό, τον βαθμό νοήσεως και υπακοής του καθενός και προπαντός την πίστη και τον φόβο του Θεού πού έχει ο καθένας.
Να εξομολογεί με μεγάλη επιμέλεια και προσοχή, χωρίς βιασύνη, να ακούει πρώτα ότι του λέγουν οι πιστοί και μετά να έρωτα αρχίζοντας από τα πνευματικά, από την φύση του ανθρώπου, από την πίστη, την προσευχή, τον εκκλησιασμό, κατόπιν στα ανθρώπινα και σωματικά.
Να μη λεπτολογεί στην εξέταση των αμαρτιών για να μη σκανδαλίζει, προπαντός τους νέους με τις αδιάκριτες ερωτήσεις του.
Να μη εκπλήττεται, ούτε να κακολογεί κάποιον για τις αμαρτίες πού εξομολογήθηκε, να μη ρωτά με ποιόν συγκεκριμένα αμάρτησε και ιδιαίτερα να μη δημοσιεύει τα μυστικά εκ της Εξομολογήσεως πού άκουσε.
Οι Ιεροί Κανόνες λέγουν ότι όποιος δημοσιεύει από Εξομολόγηση μυστικά, να του δένεται η γλώσσα και να παραιτείται της ιεροσύνης και της αδείας να εξομολογεί.
228. Μπορεί ο Πνευματικός να αλλάξει τον κανόνα (επιτίμιο) της Εξομολογήσεως που έχει επιβάλει σε κάποιον, άλλος Πνευματικός;
Ο Πνευματικός δεν μπορεί να αδιαφορήσει για τους Ιερούς Κανόνας των συνόδων της Εκκλησίας, ούτε μπορεί να τροποποιήσει, να περικόψει ή να ακυρώσει τον επιβληθέντα κανόνα από άλλον Πνευματικό.
Κανείς, ούτε και ο Επίσκοπος ακόμη δεν μπορεί να καταπατήσει ή περιφρονήσει τους Ιερούς Κανόνας, διότι ο ίδιος υποπίπτει σε βαρύ αμάρτημα.
Άκουσε τι λέγουν οι Άγιοι Πατέρες όσο άφορα αυτά:
“Ειδωλολάτρης λογίζεται ο ιερεύς, ο οποίος θα ήθελε να λύση ότι εμείς θεσπίσαμε, μήπως εσείς και είσθε πιο ελεήμονες από εμάς!”. (Πηδάλιο).
Ο Πνευματικός μπορεί να μικρύνει ένα μεγάλο κανόνα πού επέβαλε στα πνευματικά του παιδιά, αφού μετανοήσουν και διορθωθούν, αλλά δοσμένο κανόνα από άλλον δεν μπορεί να τον λύση ή να τον ακυρώσει.
Μπορεί να το κάνη μόνο, εάν ο άλλος Πνευματικός έπεσε στην ίδια αμαρτία με τον εξομολογούμενο.
Σε παρόμοιες περιπτώσεις πρέπει να στέλνουμε τους πιστούς στον Πνευματικό, ο οποίος τους έδωσε τον κανόνα.
Μόνο ο ίδιος μπορεί να λύση, να ακυρώσει ή να αλλάξει και μικρύνει τον κανόνα.
229. Τι συμβουλές έχετε να δώσετε ακόμη για τους Πνευματικούς; Πώς μπορεί ο Πνευματικός να επιβάλει τον κατάλληλο στην Εξομολόγηση κανόνα;
Ο Πνευματικός πρέπει να βαδίζει την μέση οδό, μεταξύ αγάπης και αυστηρότητας, μεταξύ ακριβείας και συγκαταβάσεως.
Να κρίνει, έτσι όπως τον συμβουλεύει ο Θεός, αναλόγως της περιπτώσεως, να συνδυάζει την αγάπη με την δικαιοσύνη, με υπομονή και πραότητα.
Κατόπιν, να επιβάλει κανόνα ανάλογα με το μέγεθος της αμαρτίας, με την ψυχική και σωματική κατάσταση του πιστού και μέσα στα δυνατά πρακτικά πλαίσια των Κανόνων της Εκκλησίας.
Ο ιερεύς έχει ένα όριο στο να λύνει και να δένει τις αμαρτίες, προπαντός όταν εξομολογεί κληρικούς. Δεν έχει όλη την εξουσία να λύνει αμαρτήματα κληρικών.
Αυτή την εξουσία την έχει μόνο ο Επίσκοπος ενώ ο Ιερεύς είναι ένας αντιπρόσωπος του, οπότε έχει περισσότερη εξουσία.
Όταν ο Ιερεύς δεν μπορεί να υπολογίσει τον πρέποντα κανόνα ή έχει μία σοβαρή περίπτωση τότε να αναβάλει την Εξομολόγηση και την λύση του κανόνος μέχρις ότου να συμβουλευθεί άλλον γεροντότερο και έμπειρο Πνευματικό, ή να τον στείλει σε τέτοιες περιπτώσεις στον Επίσκοπο της επαρχίας.
Εάν ένας Πνευματικός δέχεται κάποιον από άλλον Πνευματικό αυτός είναι υποχρεωμένος να τον εξομολογήσει εκ νέου, από την παιδική του ηλικία.
Αλλά κανείς δεν μπορεί να αναγκάσει κάποιον να εξομολογηθεί σ’ αυτόν.
Ο πιστός έχει την ελευθερία συνειδήσεως να πάει σ’ όποιον έχει περισσότερη ευλάβεια, όπως τον καθοδηγεί το Άγιο Πνεύμα.
Διότι τίποτε δεν είναι τόσο δύσκολο όσο να εξομολογεί κανείς, να βοηθεί ψυχές και να τις συμβουλεύει πνευματικά για το δρόμο της σωτηρίας.
Γι’ αυτό, πολλοί αποφεύγουν την ευθύνη της πνευματικής πατρότητας, από φόβο μήπως ολισθήσουν και αυτοί στα ίδια αμαρτήματα, διότι άκουσε τι λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος:
“Αλίμονο, σ’ αυτούς πού έρχονται με την θέληση των στον κατακλυσμό των κοσμικών παθών, για να σώσουν τους άλλους διότι και αυτοί πνίγονται και χάνουν την Βασιλεία του Θεού”.
Ενώ γι’ αυτούς πού ζητούν επιπόλαιους Πνευματικούς, λέγει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης:
“Όποιος επιθυμεί άπειρο Πνευματικό, ασφαλώς δεν θέλει να θεραπευθεί από τις αμαρτίες του, αφού ο Πνευματικός του θα ανέχεται τις κακίες του”.
230. Ποια είναι τα αποτελέσματα της Εξομολογήσεως και της Θείας Κοινωνίας;
Η εξομολόγησης συγχωρεί και λύνει τις αμαρτίες, ενώ η Θεία Κοινωνία θεοποιεί τον άνθρωπο.
Η εξομολόγησης γίνεται σε οποιονδήποτε τόπο, ενώ η Θεία Κοινωνία προσφέρεται με μεγάλη προσοχή μόνο σε όσους είναι άξιοι ενώσεως με τον Χριστό, διότι μεγάλη τιμωρία θα έχει ο Ιερεύς πού προσφέρει τα Αγια Μυστήρια στους αναξίους.
Όταν κάποιος δεν είναι άξιος της Θείας Κοινωνίας μπορεί να κοινωνήσει με Μεγάλο Αγιασμό, μέχρις ότου τερματισθεί το επιτίμιο του και παύση να αμαρτάνει και εάν πάλι αμαρτάνει παίρνει τον κανόνα του από την αρχή.
231. Ποια είναι η κατάσταση των ψυχών πού πέθαναν ανεξομολόγητες ή δεν πρόλαβαν να κάνουν τον κανόνα τους;
Αυτοί πού πέθαναν εξομολογημένοι και σε περίοδο που εκτελούσαν τον κανόνα τους, συγχωρέθηκαν οι αμαρτίες των και είναι λυτρωμένοι από τα βάσανα της κολάσεως με την θυσία της Θείας Λειτουργίας, η οποία τους ξεπλένει τα αμαρτήματα τους.
Αυτή είναι η διαφορά του καθαρτηρίου πυρός των καθολικών και της Θυσίας της Θείας Λειτουργίας.
Οι καθολικοί υποστηρίζουν ότι οι αμαρτωλές ψυχές των καθαρίζονται μέσα σ’ ένα καθαρτικό πυρ, ενώ εμείς διδάσκουμε και πιστεύουμε, κατά την διδασκαλία των Αγίων Πατέρων, ότι οι εξομολογημένες ψυχές που είναι στην κόλαση, επειδή δεν πρόλαβαν να εκπληρώσουν τον κανόνα των στην γη, καθαρίζονται και έρχονται στο φως του παραδείσου με την Θυσία της Θείας Λειτουργίας.
Διότι η Θυσία και το Αίμα του Ιησού Χριστού μας καθορίζουν από τις αμαρτίες.
232. Ποια σχέσης υπάρχει μεταξύ διδασκαλίας και αρετών;
Αυτός πού διδάσκει τους άλλους και δεν τα κάνει ο ίδιος ομοιάζει με εκείνον πού λιχνίζει το ξένο σιτάρι ενώ ο ίδιος πεθαίνει από την πείνα.
Διότι λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι “η γνώσης φυσιοί ενώ το πνεύμα ζωοποιεί” (Α’ Κορ.8,2).
Και ο Σωτήρ λέγει:
“Ο ποιήσας και διδάξας ούτος μέγας κληθήσεται εν τη βασιλεία των ουρανών” (Ματθ.5,19).
Οπότε λοιπόν, βλέπουμε ότι ο Ιησούς Χριστός βάζει πρώτα το “ο ποιήσας” και μετά το “ο διδάξας”.
Πρώτα πρέπει να κηρύττουμε στους άλλους με το παράδειγμα της ζωής μας και κατόπιν με τα λόγια μας.
Τα λόγια πρέπει να προέρχονται από τα βιώματα της προσωπικής μας ζωής και όχι το αντίθετο, διότι τότε μόνο έχουν δύναμη και μπαίνουν στην καρδιά των πιστών.
Αυτός πού διδάσκει και δεν εργάζεται τις αρετές, σκανδαλίζει τους πιστούς και ούτε αυτός σώζεται, διότι άκουσε τι λέγει ο Χριστός: “Ουδείς ρυπαρός ου μη εισέλθει εν τη βασιλεία του Πατρός μου”.
Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος ουδέποτε θα μπορέσει να κάνη στην ζωή του όσα γνωρίζει, ούτε ποτέ θα φθάσει με τα έργα εκεί όπου έφθασε με τον νου.
Αλλά έχει καθήκον, όπως λέγει ο Κύριος, να κάνη έστω με το μικρότερο δάκτυλο του αυτά πού διδάσκει στους άλλους.
Αυτά μας διδάσκει και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος:
“Η γνώσης χωρίς τα έργα είναι ενέχυρο εντροπής” (Δηλαδή ντρεπόμαστε για τα λόγια μας και ελεγχόμαστε διότι από όσα λέγομε τίποτε δεν εκτελούμε) ενώ η γνώσης ενωμένη με τα έργα είναι οίκος της ελπίδος, δηλ. ελπίζουμε στην σωτηρία μας.
Αλλά όπως λέγει και ένας πατήρ, όταν είναι από υπακοή να τολμάς και να μιλάς κάτι.
Δηλ. εάν είναι απόλυτη ανάγκη και σε διατάζουν οι μεγαλύτεροι σου, τότε μιλάει δια σου ο Χριστός.
Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος μας διδάσκει τα εξής
“Όταν πρόκειται να μιλήσεις κάπου να μιλήσεις…”.
Κατόπιν προσθέτει:
Τίποτε δεν είναι τόσο ευτελές όσο ο ομιλών να είναι ο πλέον ακατάλληλος.
Το δυνατότερο κήρυγμα είναι το βιωματικό, πού προσφέρεται με το προσωπικό παράδειγμα διότι “ο λόγος και φθεγγόμενος ενοχλεί, ενώ η ζωή (το βίωμα) και σιωπώσα ωφελεί”.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει ότι με τρεις τρόπους κηρύττεται το Ευαγγέλιο του Χριστού:
Με τον λόγο,
με την γραφίδα και
με την ζωή.
Ο τρίτος τρόπος είναι ο ανώτερος των άλλων.
Ενώ ένας άλλος πατήρ λέγει, “Εάν δεν έχεις αρετές μη μιλάς το πώς επιτυγχάνονται”.
Και το ίδιο λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος: “Κανείς δεν είναι τόσο πτωχός στον κόσμο όσο ο νους πού φιλοσοφεί για τις αρετές χωρίς να τις εργάζεται”.
ΕΝΑΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ
233. Κάποτε ρώτησε τον πατέρα Κλεόπα ένα από τα πνευματικά του παιδιά. Τι πρέπει να κάνω όταν πρόκειται να τελέσω την Θεία Λειτουργία και κοινωνήσω τον Χριστό;
Όταν πρόκειται να λειτουργήσεις και να κοινωνήσεις του Σώματος και του Αίματος του Χριστού, τρία πράγματα είσαι υποχρεωμένος να κάνης:
Να είσαι ειρηνικός με όλους,
να έχεις εξομολογηθεί και
να έχεις κάνει τον κανόνα της προσευχής σου.
Με αυτούς τους τρεις όρους να πλησιάζεις, και χωρίς αυτούς ουδέποτε να προσεγγίζεις τα Θεία, για να μη καείς από το θείο πυρ.
234. Ένας μοναχός ρώτησε τον π. Κλεόπα κάποια ημέρα: Τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;
Πάτερ Χαρίτων, φύλαξε αυτά τα τρία πράγματα και με την Χάρη του Χριστού θα σωθείς:
Να μην αφήνεις ανεκτέλεστο ποτέ τον κανόνα της προσευχής σου
να σηκώνεσαι τα μεσάνυκτα και να προσεύχεσαι συμμετέχοντας κατόπιν και στην ακολουθία του όρθρου
και τρίτον να εγκρατεύεσαι μέχρι θανάτου από την κρεατοφαγία και την κατάκριση.
235. Πάτερ Κλεόπα, δώστε μου μία ωφέλιμη συμβουλή του είπε κάποιο από τα πνευματικά τον παιδιά.
Άκουσε πάτερ. Η μητέρα όλων των αρετών είναι η προσευχή.
Εάν στην καθορισμένοι ώρα της προσευχής είσαι απασχολημένος με άλλα έργα πλην της προσευχής γίνεσαι περίγελος των δαιμόνων.
Όλοι οι Άγιοι ήταν σ’ όλη την ζωή των άνθρωποι της προσευχής.
Πρώτη σου φροντίδα να είναι η προσευχή και μετά η ανάγνωση, το γράψιμο και το εργόχειρο.
Να μην εργάζεσαι στις καθορισμένες ώρες της προσευχής.
Μόνο όταν είσαι στην υπακοή είσαι δικαιολογημένος να απουσιάζεις από την προσευχή, διότι η υπακοή είναι ανώτερη από την προσευχή.
236. Άλλοτε πάλι έλεγε περί προσευχής:
Από καμιά δωρεά δεν έχει ανάγκη ο άνθρωπος τόσο, όσο την αγία προσευχή από τον Θεό.
Να μη τεμπελιάζουμε όταν πρόκειται να προσευχηθούμε στον Θεό, διότι ο διάβολος πολεμά πολύ σκληρά αυτούς που προσεύχονται.
237. Κάποτε τον ρώτησε ένας μοναχός: Πάτερ Κλεόπα, ποια είναι η μεγαλύτερη αρετή σ’ αυτόν που έχει μετάνοια;
Λέγουν οι Άγιοι Πατέρες ότι καμία αρετή δεν είναι ακριβότερη σ’ όλη την κτίση, από την συναίσθηση των αμαρτιών μας και κανένας κίνδυνος δεν είναι μεγαλύτερος για την ψυχή, από την άγνοια των αδυναμιών μας.
238. Ένας άλλος αδελφός τον ρώτησε: Πέστε μου πάτερ, κάτι για την Βασιλεία τον Θεού.
Άκουσε, αδελφέ.
Η Βασιλεία του Θεού δεν είναι στα λόγια
αλλά στα έργα.
239. Ένας Πνευματικός κάποιου μοναστηρίου τον ρώτησε: Πάτερ Κλεόπα, έρχονται πιστοί για εξομολόγηση σε μένα, να τους δέχομαι;
Να τους δεχόμεθα με όλη μας την καρδιά, πάτερ.
Τόσο κοπίασαν οι φύλακες άγγελοι των να τους φέρουν μέχρις εδώ και εμείς να μη τους εξομολογήσουμε;
240. Ένας πιστός τον ρώτησε: Πάτερ Κλεόπα, φιλονίκησα με κάποιον και αρκετές φορές του ζήτησα συγχώρηση και δεν θέλει να με συγχώρηση. Τι να κάνω για να συμφιλιωθώ μαζί του;
Μη του ειπείς πάλι τίποτε, ούτε σ’ άλλους να τον κατακρίνεις, αλλά προσευχήσου στον Θεό γι’ αυτόν και συγχώρεσέ τον με την καρδιά σου.
241. Εάν ένας μοναχός στάλθηκε από το μοναστήρι του σε ένα μέρος και δεν επέστρεψε πάλι στην Μετάνοιά του, είναι αυτό αμαρτία;
Εάν δεν δέσουμε την καρδιά σε έναν τόπο, ακόμη δεν αγαπήσαμε τον Θεό.
Εάν θέλει ο Θεός να βάλει ένα φορτίο στις πλάτες μας, εμείς άραγε δεν θα το δεχθούμε;
Ο Θεός δεν μας δίνει φορτίο μεγαλύτερο από τις δυνάμεις μας.
Το ίδιο συμβαίνει με τους πειρασμούς, με τους πόνους, αλλά θα έλθει και η παρηγοριά του Θείου Πνεύματος στις καρδιές μας.
242. Ένας μοναχός τον ρώτησε: Πάτερ Κλεόπα, γιατί δεν μπορώ τώρα πλέον να προσευχηθώ με τον ίδιο ζήλο που είχα, όταν ήλθα στο μοναστήρι;
Λόγω της λήθης, διότι ξεχνάμε την ώρα του θανάτου και της κρίσεως του Θεού.
Οι Άγιοι Πατέρες μας διδάσκουν, ότι:
“Όπως το νερό σβήνει την φωτιά, έτσι η λησμονιά σβήνει την προσευχή”.
243. Σ’ ένα γέροντα, που μάλωνε συχνά τον μαθητή του, του είπε:
- Πάτερ, τίποτε δεν είναι τόσο δύσκολο από το να κερδίσεις πνευματικά κάποιον.
Ας μη ξεχνάμε αυτό που λέγει ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος, ότι ο μοναδικός τρόπος διορθώσεως και σωτηρίας των ψυχών είναι η πραότης.
244. Ένας αδελφός που υπέφερε από κάποια βαρεία δοκιμασία, ρώτησε τον πατέρα Κλεόπα: Τι να κάνω πάτερ, σ’ αυτό τον πόνο που έχω;
Υπομονή αδελφέ μέχρι τέλους και
να ευχαριστείς τον Θεό
διότι αυτή η βάσανος είναι σημείο του ελέους του Θεού και όχι της οργής Του.
245. Ένας άλλος πάλι τον ρώτησε: Πάτερ Κλεόπα, μπορεί ένας χριστιανός ενάρετος να σώσει την οικογένεια του, το χωριό του, μία ανθρώπινη κοινωνία με την αγιότητα της ζωής του;
- Πώς δεν μπορεί, πάτερ!
Όσο περισσότεροι ενάρετοι χριστιανοί είναι στον κόσμο, σε μία χώρα, σε μία κοινωνία, τόσο και η χώρα, η κοινωνία εκείνη φυλάγεται από κινδύνους, πολέμους, ταραχές, πείνες και κάθε κακό.
Ενώ όσο λιγότεροι εκλεκτοί του Θεού υπάρχουν, τόσο αυστηρότερη είναι και η απόφασης του Θεού.
Κάποτε ερώτησαν ένα Άγιο:
“Μπορεί ένας άνθρωπος να σώσει μία πολιτεία; Μπορεί απάντησε αυτός.
Παράδειγμα είναι ο προφήτης και βασιλεύς Δαβίδ.
Άκουσε τι λέγει ο Θεός: Δια Δαβίδ τον δούλο μου, ου μη απολέσω την πόλιν Ιερουσαλήμ”.
246. Πάτερ Κλεόπα, ρώτησε ένας πιστός, οι προ Χριστού άνθρωποι, που μέχρι σήμερα δεν πίστευσαν στον Χριστό, υπήρξαν ανέκαθεν στην πρόνοια του Θεού ή όχι;
Όλοι οι άνθρωποι προ και μετά Χριστόν, πιστοί και άπιστοι, οι προπάτορές μας που ήταν άλλοτε στην απιστία, όλοι ήταν και έζησαν κάτω από την πρόνοια του Θεού.
Διότι η πρόνοια του Θεού υπήρξε ανέκαθεν και όχι μόνο από την ενανθρώπιση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.
Ουδέποτε στερήθηκε ο κόσμος και ολόκληρη η δημιουργία, του ελέους και της προνοίας του Θεού.
247. Κάποια ημέρα τον ρώτησε ένας μαθητής: Πάτερ Κλεόπα, πως πρέπει να συμπεριφέρονται πνευματικά οι άνθρωποι;
Να συμπεριφέρονται στις εκδηλώσεις των προς τους άλλους, με ταπείνωση και αγάπη, ενώ μυστικά να ασχολούνται με την πνευματική εργασία της προσευχής.
Αυτό είναι το μυστήριο της ζωής μας ή όπως λέγει το Γεροντικό:
“Ή ωφέλεια του αδελφού είναι και ωφέλειά σου”.
Όταν βοηθούμε, ελεούμε, παρηγορούμε και αγαπάμε τον πλησίον μας, τότε βοηθούμε στην σωτηρία της ψυχής μας.
Η προσευχή μας να γίνεται για να θρέψουμε, να ποτίσουμε, να αναπαύσουμε και να ωφελήσουμε τους άλλους.
Το ανώτερο από όλα είναι η προσφορά στην κατάλληλη περίσταση της αγάπης παρά η προσευχή. Διότι η προσευχή είναι μόνο μία αρετή, ενώ η αγάπη είναι “σύνδεσμος τελειότητας”.
Η αγάπη περιέχει όλα τα έργα.
248. Ένας μοναχός, αρχοντάρης κάποιας Μονής, ρώτησε τον Γέροντα: Πάτερ Κλεόπα, πέστε μου, πως πρέπει να δεχόμεθα τους επισκέπτες στο μοναστήρι;
Οι επισκέπτες έρχονται σε εμάς εν ονόματι του Χριστού.
Γι’ αυτό να τους δεχόμεθα με αγάπη στο Μοναστήρι, να τους αναπαύουμε, να τους φιλοξενούμε και να τους ξεπροβοδίζουμε στη αναχώρησή των, διότι μερικές φορές με τον αδελφό σου έρχεται και ο Χριστός σε σένα.
Έτσι με το μέσον αυτών έρχεται ο Χριστός μέσα μας.
Εδώ είναι το κλειδί της μοναστηριακής και χριστιανικής φιλοξενίας μας.
249. Η φιλοξενία και φιλαδελφία, επιβάλλεται κατά το ίδιο μέτρο σε όλους; Ερώτησε ένας μοναχός.
Ο Σωτήρ λέγει να αγαπάς τον πλησίον σου, όπως τον εαυτό σου, δηλαδή με το μέτρο που αγαπάς τον εαυτό σου.
Ενώ άλλοι Άγιοι Πατέρες λέγουν:
“Καμία εκδήλωση αγάπης να μη προσφέρεις προς όλους κατά το ίδιο μέρος, αλλά με διάκριση.
Πρώτα να βοηθάς και ελεείς αυτούς που σε επισκέπτονται στο σπίτι σου,
κατόπιν τους ομογενείς σου
και μετά τους αλλογενείς”.
Έτσι και η φιλοξενία στα μοναστήρια να είναι διακριτική, αναλόγως των περιστάσεων.
Διότι μας ρίχνει στον ανεμοστρόβιλο του κόσμου από όπου πολλές φορές από το πικρό βγαίνει το γλυκό και ωφέλιμο.